गोकुळ दूध संघाचा ‘हलाल प्रमाणपत्र’ वाद : हलाल म्हणजे काय, ते का घेतले जाते आणि गोकुळभोवती निर्माण झालेल्या वादाचे वास्तव, जाणून घ्या सविस्तर.. | Gokul Milk Halal Certificate

Gokul Milk Halal Certificate: कोल्हापूर जिल्हा सहकारी दूध उत्पादक संघ अर्थात गोकुळ दूध संघ सध्या एका वेगळ्याच कारणामुळे चर्चेत आला आहे. गोकुळच्या काही दुग्धजन्य उत्पादनांसाठी घेण्यात आलेल्या हलाल प्रमाणपत्रावरून वाद निर्माण झाला असून या विषयाला आता धार्मिक, आर्थिक आणि राजकीय असे तिन्ही पैलू प्राप्त झाले आहेत. सोशल मीडियावर विविध दावे-प्रतिदावे होत असताना अनेकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होत आहेत की हलाल प्रमाणपत्र म्हणजे नेमके काय? दूध, तूप, लोणी यांसारख्या उत्पादनांसाठी ते का घेतले जाते? गोकुळने हे प्रमाणपत्र का घेतले? आणि सध्या सुरू असलेला वाद नेमका कशामुळे निर्माण झाला आहे?

या संपूर्ण विषयाचा सविस्तर आढावा घेणे आवश्यक आहे.

गोकुळ दूध संघ म्हणजे कोल्हापूरची अर्थवाहिनी

कोल्हापूर जिल्हा सहकारी दूध उत्पादक संघ म्हणजेच गोकुळ हा केवळ एक दूध संघ नाही, तर कोल्हापूर जिल्ह्याच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा मानला जातो. जिल्ह्यातील हजारो दूध उत्पादक शेतकरी या संस्थेशी जोडलेले आहेत. दररोज सुमारे 17 लाख लिटर दूध संकलन आणि वर्षाकाठी कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल यामुळे गोकुळचे सहकार क्षेत्रात मोठे महत्त्व आहे.

गोकुळवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी जिल्ह्यातील सर्व प्रमुख राजकीय गट प्रयत्नशील असतात. त्यामुळे गोकुळमधील कोणताही विषय हा केवळ प्रशासकीय राहत नाही तर तो राजकीय चर्चेचा विषय बनतो. यापूर्वी टँकर घोटाळे, कमिशन, दूध दर, व्यवस्थापनातील निर्णय यावरून वाद झाले होते. मात्र गोकुळच्या इतिहासात पहिल्यांदाच एखादा मुद्दा धार्मिक स्वरूपात चर्चेत आला आहे.

हलाल म्हणजे काय?

“हलाल” हा अरबी शब्द असून त्याचा अर्थ “अनुमती असलेले” किंवा “धर्ममान्य” असा होतो. इस्लाम धर्मातील नियमांनुसार जे पदार्थ किंवा प्रक्रिया स्वीकारार्ह मानल्या जातात त्यांना हलाल असे म्हटले जाते.

याच्या उलट “हराम” हा शब्द वापरला जातो, ज्याचा अर्थ निषिद्ध किंवा धर्ममान्य नसलेला असा होतो.

सामान्यपणे हलाल हा शब्द मांसाहाराशी जोडला जातो. मात्र आजच्या जागतिक व्यापार व्यवस्थेत हलालची व्याप्ती खूप मोठी झाली आहे. आता खाद्यपदार्थ, औषधे, सौंदर्यप्रसाधने, पेये, पॅकेजिंग, लॉजिस्टिक्स आणि पर्यटन क्षेत्रातही हलाल प्रमाणन दिले जाते.

हलाल प्रमाणपत्र म्हणजे काय?

हलाल प्रमाणपत्र म्हणजे एखादे उत्पादन इस्लामिक मानकांनुसार तयार करण्यात आले आहे किंवा त्याच्या उत्पादन प्रक्रियेत धर्मनियमांच्या विरोधात जाणारे घटक वापरण्यात आलेले नाहीत, याची खात्री देणारे प्रमाणपत्र होय.

हे प्रमाणपत्र संबंधित मान्यताप्राप्त हलाल प्रमाणन संस्था देते.

प्रमाणपत्र देताना काही गोष्टी तपासल्या जातात:

• उत्पादनात डुकरापासून तयार झालेले घटक नाहीत ना?
• अल्कोहोलचा वापर नाही ना?
• वापरलेले अॅडिटिव्ह किंवा फ्लेवर्स हलाल मानकांनुसार आहेत का?
• उत्पादन आणि पॅकेजिंग प्रक्रिया निर्धारित निकषांनुसार आहे का?

हे निकष पूर्ण झाल्यानंतर संबंधित उत्पादनाला हलाल प्रमाणपत्र दिले जाते.

दूध, तूप, लोणी यांना हलाल प्रमाणपत्राची गरज का?

सामान्य ग्राहकांच्या दृष्टीने हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे.

दूध, तूप, लोणी किंवा दूध पावडर हे मुळात शाकाहारी आणि नैसर्गिक पदार्थ आहेत. त्यामुळे अशा उत्पादनांना हलाल प्रमाणपत्राची गरज का असावी, असा प्रश्न अनेकांना पडतो.

याचे उत्तर जागतिक व्यापारात दडलेले आहे.

अनेक मुस्लिमबहुल देशांमध्ये आयात होणाऱ्या खाद्यपदार्थांसाठी हलाल प्रमाणपत्र अनिवार्य असते. उत्पादन मांसाहारी असो किंवा शाकाहारी, आयात करणाऱ्या देशांच्या नियमांनुसार प्रमाणन आवश्यक असते.

उदाहरणार्थ:

• सौदी अरेबिया
• संयुक्त अरब अमिराती (UAE)
• कतार
• कुवेत
• बहरीन
• ओमान

यांसारख्या देशांमध्ये काही खाद्यपदार्थांच्या आयातीसाठी हलाल प्रमाणन मागितले जाते. म्हणूनच निर्यात करणाऱ्या कंपन्या संबंधित बाजारपेठेत प्रवेश मिळवण्यासाठी असे प्रमाणपत्र घेतात.

भारतातील अनेक कंपन्यांकडे हलाल प्रमाणपत्र

हलाल प्रमाणपत्र हा केवळ गोकुळपुरता मर्यादित विषय नाही. भारतातील अनेक मोठ्या कंपन्यांच्या काही उत्पादनांकडे हलाल प्रमाणपत्र आहे. यामध्ये:

• Amul
• Mother Dairy
• Nestlé India
• Britannia Industries
• Parle Products
• ITC Limited
• Dabur India
• Patanjali Ayurved

यांसह अनेक भारतीय कंपन्यांनी देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेच्या गरजेनुसार विविध प्रमाणपत्रे घेतलेली आहेत.

गोकुळमध्ये वादाची सुरुवात कशी झाली? Gokul Milk Halal Certificate

मार्च 2023 मध्ये गोकुळ दूध संघाच्या काही उत्पादनांसाठी काढण्यात आलेले हलाल प्रमाणपत्र सोशल मीडियावर व्हायरल झाले. या प्रमाणपत्रामध्ये तूप, लोणी, दूध पावडर आणि इतर दुग्धजन्य उत्पादनांचा समावेश असल्याचे सांगण्यात आले.

हे प्रमाणपत्र समोर आल्यानंतर काही संघटनांनी प्रश्न उपस्थित केला की:

"गोकुळसारख्या सहकारी दूध संघाला हलाल प्रमाणपत्राची गरज काय?"

याच मुद्द्यावरून वादाची ठिणगी पडली.

प्रकाश बेलवाडे यांनी केलेले आरोप

गोकुळ विरोधातील याचिकाकर्ते प्रकाश बेलवाडे यांनी या प्रकरणात अनेक गंभीर आरोप केले आहेत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार:

• गोकुळला हलाल प्रमाणपत्राची आवश्यकता नव्हती.
• हे प्रमाणपत्र विशिष्ट उद्देशाने घेण्यात आले.
• आखाती देशांमध्ये विक्रीच्या नावाखाली काही व्यक्तींना फायदा मिळवून देण्याचा प्रयत्न झाला.
• सभासदांना या निर्णयाची पुरेशी माहिती देण्यात आली नाही.
• गोकुळसारख्या सहकारी संस्थेने धार्मिक स्वरूपाचे प्रमाणन घेण्याची गरज नव्हती.

या आरोपांमुळे हा विषय अधिक चर्चेत आला.

गोकुळ व्यवस्थापनाचे स्पष्टीकरण

गोकुळच्या विद्यमान आणि माजी पदाधिकाऱ्यांनी मात्र हे आरोप फेटाळून लावले आहेत. त्यांच्या मते:

• 2023 मध्ये प्रथमच हलाल प्रमाणपत्र घेण्यात आलेले नाही.
• 2018 पासून गोकुळकडे असे प्रमाणपत्र आहे.
• आखाती देशांमध्ये उत्पादन निर्यातीसाठी हे प्रमाणपत्र आवश्यक होते.
• प्रत्येक दोन वर्षांनी त्याचे नूतनीकरण करावे लागते.
• सोशल मीडियावर व्हायरल झालेले प्रमाणपत्र हे नियमित नूतनीकरणाचा भाग आहे.

व्यवस्थापनाचे म्हणणे आहे की हा निर्णय पूर्णपणे व्यावसायिक होता.

हसन मुश्रीफ यांची प्रतिक्रिया

मंत्री हसन मुश्रीफ यांनी देखील या विषयावर भूमिका स्पष्ट केली आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार:

• गोकुळच्या उत्पादनांना आखाती देशांमध्ये मागणी आहे.
• निर्यातीसाठी हलाल प्रमाणपत्र आवश्यक असते.
• अनेक वर्षांपासून हे प्रमाणपत्र घेतले जात आहे.
• निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर मुद्दाम हा विषय उकरून काढला जात आहे.

त्यांनी या आरोपांना राजकीय प्रेरित असल्याचे म्हटले आहे.

निवडणुकीशी जोडला गेलेला वाद

गोकुळ दूध संघाच्या विद्यमान संचालक मंडळाची मुदत काही महिन्यांपूर्वी संपली आहे. सभासद नोंदणी आणि निवडणूक प्रक्रियेबाबत न्यायालयात याचिका दाखल झाल्यामुळे निवडणूक रखडली होती. यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाने 90 दिवसांत निवडणूक प्रक्रिया पूर्ण करण्याचे आदेश दिले. याच काळात हलाल प्रमाणपत्राचा मुद्दा समोर आल्यामुळे आता हा विषय निवडणुकीतील प्रचाराचा महत्त्वाचा मुद्दा बनण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. राजकीय विश्लेषकांच्या मते, गोकुळमधील सत्तासंघर्षामुळे या विषयाला अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

हलाल प्रमाणपत्रामुळे उत्पादन बदलते का?

या विषयातील सर्वात मोठा गैरसमज म्हणजे हलाल प्रमाणपत्र घेतल्याने उत्पादनाचे स्वरूप बदलते. प्रत्यक्षात:

• दूध तेच राहते.
• तूप तेच राहते.
• लोणी तेच राहते.
• उत्पादनाची चव बदलत नाही.
• गुणवत्ता बदलत नाही.

प्रमाणपत्रामुळे उत्पादनात कोणताही धार्मिक बदल होत नाही. हे प्रमाणपत्र केवळ विशिष्ट बाजारपेठेतील ग्राहकांच्या आवश्यकतांची पूर्तता करण्यासाठी घेतले जाते.

या विषयातील प्रमुख समज आणि गैरसमज

समज

✔ हलाल प्रमाणपत्र हे आंतरराष्ट्रीय व्यापारात वापरले जाणारे प्रमाणन आहे.
✔ अनेक भारतीय कंपन्या निर्यातीसाठी असे प्रमाणपत्र घेतात.
✔ मुस्लिमबहुल देशांमध्ये विक्रीसाठी अनेकदा ते आवश्यक असते.
✔ उत्पादनाची गुणवत्ता किंवा स्वरूप बदलत नाही.

गैरसमज

✘ हलाल प्रमाणपत्र म्हणजे उत्पादन धार्मिक बनते.
✘ हलाल प्रमाणपत्र फक्त मांसाहारी पदार्थांसाठी असते.
✘ हलाल प्रमाणपत्र असलेले उत्पादन इतर धर्मीय वापरू शकत नाहीत.
✘ हलाल प्रमाणपत्रामुळे उत्पादनाची रचना बदलते.

गोकुळ दूध संघाचा हलाल प्रमाणपत्र वाद हा केवळ एका प्रमाणपत्राचा प्रश्न राहिलेला नाही. तो आता सहकार क्षेत्रातील पारदर्शकता, निर्यात धोरण, शेतकरी हित, स्थानिक राजकारण आणि धार्मिक संवेदनशीलता या सर्व बाबींशी जोडला गेला आहे.

विरोधकांचा प्रश्न असा आहे की गोकुळला या प्रमाणपत्राची गरज का भासली आणि त्यामागील निर्णय प्रक्रिया किती पारदर्शक होती. तर व्यवस्थापनाचे म्हणणे आहे की आखाती देशांमध्ये उत्पादन विक्रीसाठी हे प्रमाणपत्र आवश्यक होते आणि अनेक वर्षांपासून ते नियमितपणे घेतले जात आहे.

या वादाकडे भावनिक किंवा धार्मिक दृष्टिकोनातून पाहण्याऐवजी वस्तुनिष्ठपणे पाहणे गरजेचे आहे. गोकुळच्या आगामी निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर हा मुद्दा आणखी गाजण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे येत्या काळात हा विषय केवळ सोशल मीडियापुरता मर्यादित न राहता गोकुळच्या राजकारणाचा आणि सहकार क्षेत्रातील चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरणार, हे निश्चित.