Child Health: वाढत्या स्क्रीन टाईमुळे मुलांचे आरोग्य धोक्यात; 5 ते 16 वयोगटातील मुलांसाठी तज्ज्ञांचा गंभीर इशारा!
Rising screen time impacting children’s health and development
Child Health: आजच्या डिजिटल युगात मुलांच्या जीवनशैलीत मोठा बदल झाला असून मोबाईल, टॅब, टीव्ही आणि इतर डिजिटल स्क्रीनचा वापर झपाट्याने वाढत आहे. या वाढत्या स्क्रीन टाईममुळे मुलांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होत असल्याचा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे. विशेषतः 5 ते 16 वयोगटातील मुलांमध्ये ही समस्या अधिक प्रमाणात दिसून येत आहे. ऑनलाइन शिक्षण, मोबाईल गेम्स, सोशल मीडिया आणि सहज उपलब्ध असलेली डिजिटल साधने यामुळे मुले दिवसातील अनेक तास स्क्रीनसमोर घालवत आहेत.
अंकुरा महिला व बाल रुग्णालय, पुणे येथील बालरोग एंडोक्राइनोलॉजिस्ट डॉ. कोचुरानी अब्राहम यांनी याबाबत महत्त्वाची माहिती दिली आहे. त्यांच्या मते, पालकांची व्यस्त जीवनशैली आणि मुलांना शांत ठेवण्यासाठी त्यांना मोबाईल देण्याची सवय यामुळे मुलांचे स्क्रीनवर अवलंबित्व वाढत चालले आहे. ही सवय पुढे गंभीर आरोग्य समस्यांना कारणीभूत ठरू शकते.
डॉ. अब्राहम यांच्या म्हणण्यानुसार, जास्त वेळ स्क्रीनसमोर बसल्यामुळे मुलांची शारीरिक हालचाल कमी होते. त्यामुळे मुलांना सतत काहीतरी खात बसण्याची सवय लागते आणि परिणामी त्यांचे वजन झपाट्याने वाढते. अनेक मुले दिवसातून 3 ते 4 तास मोबाईल वापरत असतात, व्यायाम टाळतात आणि त्यामुळे लठ्ठपणासारख्या आजारांना बळी पडतात. याशिवाय स्क्रीन पाहत जेवण्याची सवय असल्याने मुलांचे खाण्यावर लक्ष राहत नाही. त्यामुळे ते किती आणि काय खात आहेत याची जाणीव राहत नाही, परिणामी खाण्याचे विकार आणि पचनाच्या समस्या वाढतात.
Child Health: खालील तक्त्यात वाढत्या स्क्रीन टाईममुळे होणारे काही प्रमुख परिणाम दिले आहेत:
| समस्या | परिणाम |
|---|---|
| लठ्ठपणा | शारीरिक हालचाल कमी, वजन वाढ |
| झोपेच्या समस्या | उशिरापर्यंत स्क्रीन वापरामुळे झोपेचा बिघाड |
| डोळ्यांवर ताण | सतत स्क्रीनमुळे डोळे दुखणे, दृष्टी कमी होणे |
| खाण्याचे विकार | लक्ष न देता अति खाणे |
| वर्तणुकीतील बदल | चिडचिड, अस्वस्थता, एकटेपणा |
यासोबतच, वाढत्या स्क्रीन टाईमचा मुलांच्या मेंदूच्या विकासावरही परिणाम होत असल्याचे डॉ. अब्राहम सांगतात. अशा मुलांमध्ये एकाग्रतेचा अभाव, विसरभोळेपणा, ब्रेन फॉग, गोंधळ आणि भावनिक अस्थिरता दिसून येते. त्याचबरोबर चिडचिड, चिंता आणि एकटेपणाची भावना वाढते. सोशल मीडियाचा अति वापर केल्याने मुले स्वतःची तुलना इतरांशी करू लागतात, ज्यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास कमी होण्याची शक्यता असते.
या समस्यांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पालकांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. पालकांनी मुलांसाठी ठराविक दिनक्रम आखावा आणि रोजचा स्क्रीन टाईम 1 ते 2 तासांपर्यंत मर्यादित ठेवावा. याशिवाय मुलांना वाचन, खेळ, चित्रकला, नृत्य, संगीत किंवा नवीन भाषा शिकण्यासारख्या उपक्रमांमध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करावे. कुटुंबाने एकत्र स्क्रीन-फ्री वेळ घालवणे, घरात बैठे खेळ खेळणे आणि शैक्षणिक कार्यक्रम एकत्र पाहणे यामुळे मुलांचा सर्वांगीण विकास होण्यास मदत होते.
तसेच, पालकांनी स्वतःच्या स्क्रीन वापरावर नियंत्रण ठेवून मुलांसमोर आदर्श ठेवणे गरजेचे आहे. योग्य सवयी लावल्यास मुलांना डिजिटल साधनांचा योग्य वापर शिकवता येऊ शकतो आणि त्यांच्या आरोग्याचे रक्षण करता येते.