राजेश मेहतांवर ‘SEBI’ ची बंदी, LICलाही फटका…. | Rajesh Exports LIC’s investment
SEBI’s interim order against Rajesh Exports and promoter Rajesh Mehta has triggered major concerns over alleged revenue inflation and corporate governance lapses.
कोल्हापूर : भारतीय शेअर बाजारात सध्या सोन्याच्या व्यवसायातील आघाडीची कंपनी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या राजेश मेहता (Rajesh Exports LIC’s investment) आणि राजेश एक्स्पोर्ट यांची मोठ्या प्रमाणावर चर्चा सुरू आहे. भांडवली बाजार नियामक Securities and Exchange Board of India (SEBI) ने कंपनी आणि तिचे प्रवर्तक राजेश मेहता यांच्याविरोधात कठोर भूमिका घेतल्याने गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. सेबीच्या प्राथमिक तपासात कंपनीच्या आर्थिक व्यवहारांबाबत गंभीर अनियमितता आढळल्याचा दावा करण्यात आला असून, त्यानंतर राजेश मेहता यांच्यावर शेअर बाजारातील व्यवहारांवर बंदी घालण्यात आली आहे.
सेबीच्या 109 पानांच्या अंतरिम आदेशानुसार, राजेश एक्स्पोर्ट्सने आपल्या महसुलाची आकडेवारी मोठ्या प्रमाणात फुगवून दाखवल्याचा आरोप आहे. प्राथमिक निष्कर्षांमध्ये कंपनीच्या एकूण उत्पन्नापैकी तब्बल 97 ते 99 टक्के हिस्सा संशयास्पद अथवा बनावट व्यवहारांमधून दाखवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. नियामक संस्थेने या प्रकरणाला वित्तीय क्षेत्रातील अत्यंत गंभीर अनियमिततांपैकी एक मानले आहे. या खुलाशानंतर बाजारात मोठी खळबळ उडाली असून कंपनीच्या शेअरमध्ये तीव्र घसरण नोंदवली गेली.
राजेश जे. मेहता हे बंगळुरू येथील उद्योगपती असून त्यांनी 1989 मध्ये राजेश एक्स्पोर्ट्सची स्थापना केली. अत्यंत साध्या पार्श्वभूमीतून आलेल्या मेहता यांनी कॉलेजचे शिक्षण अर्धवट सोडून व्यावसायिक प्रवासाला सुरुवात केली होती. सुरुवातीला त्यांनी चांदीच्या व्यापारात पाऊल ठेवले आणि त्यानंतर सोन्याच्या व्यवसायात प्रवेश करत आपल्या उद्योगाचा विस्तार केला. पुढील काही दशकांत त्यांनी कंपनीला जागतिक स्तरावर पोहोचवले.
कंपनीचे व्यवसाय मॉडेल कच्चे सोने खरेदी करून त्याचे शुद्धीकरण करणे, त्यापासून दागिने तयार करणे आणि विविध बाजारपेठांमध्ये विक्री करणे यावर आधारित आहे. या मॉडेलमुळे राजेश एक्स्पोर्ट्सने देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत मजबूत स्थान निर्माण केले होते.
राजेश मेहता यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात मोठा टप्पा 2015 मध्ये आला. त्यावेळी कंपनीने स्वित्झर्लंडमधील प्रसिद्ध गोल्ड रिफायनिंग कंपनी Valcambi चे अधिग्रहण केले. जगातील सर्वात मोठ्या गोल्ड रिफायनिंग कंपन्यांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या वॅलकॅम्बीच्या खरेदीनंतर राजेश एक्स्पोर्ट्सचे नाव जागतिक स्तरावर अधिक ठळकपणे समोर आले आणि राजेश मेहता यांची ‘गोल्ड किंग’ अशी प्रतिमा अधिक मजबूत झाली.
कंपनीच्या आर्थिक कामगिरीकडे पाहिल्यास, तिचा वार्षिक महसूल सुमारे 39.2 अब्ज डॉलर्स म्हणजेच अंदाजे 3.75 लाख कोटी रुपये असल्याचे सांगितले जाते. कंपनीचा निव्वळ नफा जवळपास 1465 कोटी रुपये असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. तर शेअर बाजारातील कंपनीचे एकूण मूल्यांकन सुमारे 9829 कोटी रुपयांच्या आसपास आहे. मात्र, सेबीच्या आरोपांमुळे या सर्व आकडेवारीच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
| प्रमुख माहिती | तपशील |
|---|---|
| संस्थापक | राजेश जे. मेहता |
| स्थापना वर्ष | 1989 |
| मुख्य व्यवसाय | सोने शुद्धीकरण, दागिने उत्पादन व निर्यात |
| महत्त्वाचा टप्पा | 2015 मध्ये Valcambi चे अधिग्रहण |
| वार्षिक महसूल | सुमारे 39.2 अब्ज डॉलर |
| निव्वळ नफा | अंदाजे 1465 कोटी रुपये |
| बाजार मूल्यांकन | सुमारे 9829 कोटी रुपये |
| SEBI आरोप | महसुलातील 97% ते 99% हिस्सा कथितरीत्या फुगवून दाखवला |
या प्रकरणाचा परिणाम केवळ राजेश एक्स्पोर्ट्सपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. देशातील सर्वात मोठी सरकारी विमा कंपनी Life Insurance Corporation of India (LIC) हिची राजेश एक्स्पोर्ट्समध्ये सुमारे 10.8 टक्के भागीदारी आहे. त्यामुळे सेबीच्या कारवाईनंतर एलआयसीच्या गुंतवणुकीवरही परिणाम झाला आहे. आदेश सार्वजनिक झाल्यानंतर एलआयसीच्या शेअरमध्येही घसरण पाहायला मिळाली. बाजारतज्ज्ञांच्या मते, महसुलातील कथित मोठ्या गैरव्यवहारामुळे राजेश एक्स्पोर्ट्सच्या शेअरवर दीर्घकालीन दबाव राहू शकतो आणि त्यामुळे एलआयसीच्या गुंतवणुकीचे मूल्य कमी होण्याची शक्यता आहे.
सध्या या प्रकरणाकडे संपूर्ण बाजाराचे लक्ष लागले असून पुढील तपासात कोणती नवी माहिती समोर येते, याकडे गुंतवणूकदार आणि आर्थिक क्षेत्र बारकाईने पाहत आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, परिस्थिती स्पष्ट होईपर्यंत सामान्य गुंतवणूकदारांनी या शेअरमध्ये गुंतवणूक करताना अत्यंत सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.