“₹10 हजारांपासून हजारो कोटींच्या सोन्याच्या साम्राज्यापर्यंत; सेबीच्या रडारवर आलेले राजेश मेहता कोण?” | Rajesh Mehta
From a garage startup to a global gold empire, Rajesh Mehta now faces regulatory scrutiny from SEBI.
कोल्हापूर : भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या सोन्याच्या ग्राहकांपैकी एक देश मानला जातो. देशात दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात सोन्याची आयात होत असली तरी भारतीय उद्योजकांनी तयार केलेल्या सोन्याच्या दागिन्यांना जागतिक बाजारपेठेतही मोठी मागणी आहे. अशाच उद्योजकांपैकी एक म्हणजे राजेश एक्स्पोर्ट्स लिमिटेडचे संस्थापक राजेश मेहता (Rajesh Mehta). गॅरेजमधून सुरू झालेला त्यांचा छोटासा उद्योग आज जागतिक स्तरावर पोहोचला आहे. मात्र सध्या ते त्यांच्या व्यावसायिक यशामुळे नव्हे तर बाजार नियामक सेबीच्या कारवाईमुळे चर्चेत आले आहेत.
सेबीने अलीकडेच राजेश एक्स्पोर्ट्स आणि कंपनीचे प्रवर्तक राजेश मेहता यांच्याविरोधात अंतरिम आदेश जारी केला आहे. कंपनीवर आर्थिक अनियमितता, चौकशीदरम्यान सहकार्य न करणे तसेच महसूल ९७ ते ९९ टक्क्यांपर्यंत फुगवून दाखवल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. या पार्श्वभूमीवर पुढील आदेश येईपर्यंत राजेश मेहता यांना कंपनीचे शेअर्स खरेदी, विक्री किंवा इतर कोणत्याही प्रकारच्या व्यवहारात सहभागी होण्यास बंदी घालण्यात आली आहे. या कारवाईनंतर कंपनीच्या शेअर्समध्ये मोठी घसरण झाली असून गुंतवणूकदारांमध्येही चिंता निर्माण झाली आहे.
राजेश मेहता यांची यशोगाथा मात्र अत्यंत प्रेरणादायी मानली जाते. गुजरातमधील एका कुटुंबातून आलेल्या राजेश मेहता यांना सोन्या-चांदीच्या व्यवसायाचा वारसा मिळाला. त्यांचे वडील जसवंतरी मेहता यांनी गुजरातमधून कर्नाटकमध्ये येऊन दागिन्यांचा व्यवसाय सुरू केला होता. शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर राजेश मेहता यांनी वडिलांसोबत व्यवसायात काम करण्यास सुरुवात केली आणि उद्योगातील बारकावे शिकून घेतले.
यानंतर त्यांनी भाऊ प्रशांत मेहता यांच्यासोबत व्यवसाय वाढवण्याचा निर्णय घेतला. चांदीच्या दागिन्यांच्या व्यवसायासाठी त्यांनी सुमारे १० हजार रुपयांचे कर्ज घेतले आणि स्वतःचा स्वतंत्र व्यवसाय सुरू केला. १९८२ मध्ये त्यांनी चेन्नईमधून चांदीचे दागिने खरेदी करून गुजरातमधील राजकोट येथे विक्री करण्यास सुरुवात केली. या व्यवसायात यश मिळाल्यानंतर त्यांनी बेंगळुरूमधील स्वतःच्या गॅरेजमध्ये सोन्याचे दागिने तयार करण्यासाठी छोटा उत्पादन प्रकल्प सुरू केला.
अवघ्या काही वर्षांतच त्यांच्या व्यवसायाने मोठी झेप घेतली. दहा वर्षांच्या कालावधीत राजेश मेहता यांनी अनेक देशांमध्ये सोन्याच्या दागिन्यांची निर्यात सुरू केली. त्यांची कंपनी राजेश एक्स्पोर्ट्स ही आज सोन्या-हिऱ्यांच्या दागिन्यांचे उत्पादन, प्रक्रिया आणि निर्यात करणारी अग्रगण्य बहुराष्ट्रीय कंपनी म्हणून ओळखली जाते. बेंगळुरू मुख्यालय असलेल्या या कंपनीने देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत आपले वेगळे स्थान निर्माण केले आहे.
राजेश मेहता आणि राजेश एक्स्पोर्ट्स : Rajesh Mehta
| घटक | माहिती |
|---|---|
| संस्थापक | राजेश मेहता |
| मुख्यालय | बेंगळुरू |
| सुरुवातीचे भांडवल | सुमारे ₹10,000 |
| व्यवसाय | सोन्या-हिऱ्यांचे दागिने उत्पादन व निर्यात |
| सुरुवात | गॅरेजमधील छोट्या कारखान्यातून |
| विशेष ओळख | जगातील मोठ्या सोन्याच्या व्यापाऱ्यांपैकी एक |
राजेश मेहतांच्या कारकिर्दीतील सर्वात मोठ्या व्यवहारांपैकी एक म्हणजे स्वित्झर्लंडस्थित Valcambi SA या जगातील सर्वात मोठ्या सोन्याच्या शुद्धीकरण कंपन्यांपैकी एक असलेल्या संस्थेचे अधिग्रहण. जुलै २०१५ मध्ये राजेश एक्स्पोर्ट्सने ही कंपनी विकत घेतली. Valcambi SA दरवर्षी २,००० टनांहून अधिक सोने, चांदी, प्लॅटिनम आणि पॅलेडियम यांची प्रक्रिया करते. या अधिग्रहणानंतर राजेश मेहतांच्या व्यवसायाला जागतिक स्तरावर आणखी बळ मिळाले. आज त्यांच्या भारत आणि स्वित्झर्लंड या दोन्ही देशांमध्ये गोल्ड रिफायनरी सुविधा उपलब्ध आहेत.
उद्योग क्षेत्रातील उपलब्ध माहितीनुसार, राजेश एक्स्पोर्ट्स जगातील ३५ टक्क्यांहून अधिक सोन्याच्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळेच राजेश मेहता यांना जगातील सर्वात मोठ्या सोन्याच्या व्यापाऱ्यांपैकी एक मानले जाते. मात्र, आता सेबीच्या कारवाईनंतर त्यांच्या उद्योगसमूहावर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले असून पुढील चौकशी आणि निर्णयाकडे गुंतवणूकदारांसह संपूर्ण उद्योगक्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.